Ter Braak en Du Perron: Hun leven, Forum en literaire nalatenschap

De vriendschap tussen twee schrijvers kan zelden een heel literair tijdschrift voortbrengen. Bij Menno ter Braak en E. du Perron gebeurde dat: samen richtten ze in 1932 het tijdschrift Forum op, dat de Nederlandse literatuur op zijn kop zette, en hun briefwisseling (1930‑1940) getuigt van een intense intellectuele band. In dit artikel ontdek je wie ze waren, wat hen dreef en waarom hun persoonlijkheidsprincipe nog nazindert.

Oprichting Forum: 1932 ·
Overleden Ter Braak: 14 mei 1940 ·
Overleden Du Perron: 14 mei 1940 ·
Belangrijkste principe: Persoonlijkheid boven techniek

Zeven feiten over Ter Braak en Du Perron laten één patroon zien: twee persoonlijkheden die elkaar versterkten tot een onafscheidelijk duo.

Wie zijn Menno ter Braak en E. du Perron?

Menno ter Braak: essayist, criticus en medeoprichter van Forum

• Menno ter Braak werd geboren op 26 januari 1902 in Eibergen (Wikipedia).
• Hij studeerde rechten maar koos voor de literatuur.
• Bekend van zijn essaybundel Het carnaval der burgers (1930).

E. du Perron: dichter, criticus en medeoprichter van Forum

• E. du Perron werd geboren op 2 november 1899 in Batavia, Nederlands-Indië (Wikipedia).
• Ook hij studeerde rechten maar legde zich toe op de literatuur.
• Zijn roman Het land van herkomst (1935) wordt beschouwd als een hoogtepunt.

De implicatie: hoewel beiden een juridische achtergrond hadden, kozen ze resoluut voor de pen en de polemiek.

Wie richtte het literaire tijdschrift Forum op?

De rol van Maurice Roelants

• Forum werd in 1932 opgericht door Menno ter Braak, E. du Perron en Maurice Roelants (Wikipedia).
• Het tijdschrift verscheen voor het eerst in januari 1932.
• Roelants fungeerde als medeoprichter en redacteur, maar zijn stempel was kleiner dan dat van Ter Braak en Du Perron.

Het persoonlijkheidsprincipe als programmapunt

• Forum pleitte voor literatuur waarin de persoonlijkheid van de schrijver centraal staat, tegenover technische virtuositeit (Literatuurgeschiedenis).
• Dit ‘persoonlijkheidsprincipe’ werd het handelsmerk van het tijdschrift en van Ter Braak en Du Perron.

Het patroon: Forum werd niet zomaar een tijdschrift – het werd een manifest voor oprechte, persoonlijke literatuur.

Wat was de relatie tussen Ter Braak en Du Perron?

Een intense briefwisseling

• Ze voerden een omvangrijke briefwisseling, later gepubliceerd als Briefwisseling 1930-1940 (Website E. du Perron).
• In een brief op de Ter Braak-site noemt Du Perron een tekst een ‘heel goed en persoonlijk stuk’ (Website Menno ter Braak).
• Een andere brief spreekt over ‘het démasqué van den roman in Holland’ (Website E. du Perron).

Gedeelde idealen en meningsverschillen

• Hun vriendschap was zowel intellectueel als persoonlijk; Ter Braak was de denker, Du Perron de scherpe dichter.
• Ze vulden elkaar aan, maar hadden ook meningsverschillen – juist die spanningen maakten hun samenwerking vruchtbaar.
• Na het stopzetten van Forum in 1935 bleven ze samenwerken aan plannen voor een nieuw tijdschrift met S. Tas en J. de Kadt (Wikipedia).

Het contrast: waar veel samenwerkingen verzuren in consensus, groeide de band van Ter Braak en Du Perron juist door verschil.

Hoe stierf Menno ter Braak en wat gebeurde met E. du Perron?

Menno ter Braaks zelfmoord in mei 1940

• Menno ter Braak pleegde op 14 mei 1940 zelfmoord uit angst voor de Duitse bezetting (Literatuurmuseum).
• Zijn zelfmoord moet worden gezien tegen de achtergrond van de Duitse bombardementen op Rotterdam op 14 mei 1940 (Literatuurmuseum).
• Ter Braak was Joods, waardoor hij direct gevaar liep onder het naziregime.

E. du Perrons overlijden op dezelfde dag

• E. du Perron overleed eveneens op 14 mei 1940 aan een hartaanval (Literatuurmuseum).
• De exacte oorzaak – stress of een andere fysieke reden – is onduidelijk, maar de tijdelijke en emotionele druk was enorm.

De consequentie: op één dag verloor de Nederlandse literatuur twee van haar meest invloedrijke stemmen, een stilte die nog generaties zou naklinken.

Wat is de literaire nalatenschap van Ter Braak en Du Perron?

Belangrijke werken: ‘Het carnaval der burgers’ en ‘Het land van herkomst’

• Ter Braaks essaybundel Het carnaval der burgers (1930) wordt gezien als een van zijn invloedrijkste werken.
• Du Perrons roman Het land van herkomst (1935) geldt als een hoogtepunt in de Nederlandse literatuur.
• Beide werken tonen het persoonlijkheidsprincipe in de praktijk: de schrijver is volledig aanwezig in de tekst.

Invloed op latere schrijvers en critici

• Het persoonlijkheidsprincipe van Forum beïnvloedde generaties critici en schrijvers, van de naoorlogse Vijftigers tot moderne essayisten (Literatuurgeschiedenis).
• Hun polemische stijl – scherp, persoonlijk en onverbloemd – wordt nog steeds bestudeerd aan universiteiten (LessonUp).
• De briefwisseling en essays worden nog steeds geciteerd in academische publicaties.

De nalatenschap van Ter Braak en Du Perron blijft een ijkpunt voor authentieke literatuur.

Voor de Nederlandse literatuur is de keuze helder: de erfenis van Ter Braak en Du Perron vraagt om herlezing en herwaardering. Wie het persoonlijkheidsprincipe serieus neemt, moet zelf de pen oppakken – of op z’n minst de brieven lezen.